Tijdens een van die warme februaridagen stonden de krokussen wijd open te genieten van de zon en vlogen de bijen druk af en aan met dikke klonten geel stuifmeel aan de pootjes. Nu de temperatuur boven de 15 graden gestegen was, kon mijn huisimker het niet nalaten even het dak van de kast te lichten om te zien hoe het bijenvolk de winter was doorgekomen. Als ervaren imker had hij al aan het gezoem van de bijen gehoord dat ze tevreden zijn. Als het niet goed gaat, als het volk moerloos is, de koningin dood, dan ‘huilen’ ze. Onze bijen bleken nog genoeg voer te hebben om een slechtweer periode te overbruggen.
Het volk hier in de tuin heeft de winter dus uitstekend doorstaan. De koningin is druk aan de leg en er zijn zelfs al broedcellen gesloten, wat wil zeggen dat er heel binnenkort jonge bijen zullen uitkomen om de taken van de oude werkbijen over te nemen.
De jonkies starten straks als poetsbij. Op hun derde levensdag beginnen ze oudere larven te voeren. Tussen de tien en de twintig dagen oud gaan ze raten bouwen en aangeleverde nectar verwerken tot honing. Vanaf de leeftijd van 21 dagen worden deze werksters volledig als haalbij ingezet. Echt oud worden ze ’s zomers niet, zo’n week of zes.
De dames die aan het eind van de zomer uitkomen, de latere winterbijen, ontwikkelen in hun achterlijf een eiwit-vet-laag, die hen, naast de honingvoorraad die de werksters tijdens zomer opgebouwd hebben, de winter door helpt.
Afhankelijk van het weer begint in april de kast goed vol te raken met werksters. En tegen het einde van mei wordt het de hoogste tijd om ruimte maken. Een deel van het volk bereidt zich voor om uit te zwermen, en maakt zo plaats voor een nieuwe generatie.
De werksters bouwen nu aan de raten loshangende, grote cellen, zogeheten moerdoppen, waarin de koningin bevruchte eitjes legt. De royale larven in deze moerdoppen worden zes dagen lang extra verwend met koninginnengelei, het speciale vet- en eiwitrijke voer dat ze moet voorbereiden op het koninginnenschap. Tegen de tijd dat een larf zo groot is dat zij gaat verpoppen, wordt de cel verzegeld. Als dan na een week eindelijk de eerste koningin uit de dop kruipt, maakt ze haar komst kenbaar door te ‘tuten’. Andere aspirant koninginnen, die nog in hun verzegelde cel opgesloten zitten, antwoorden door te ‘kwaken’.
Ondertussen is de oude koningin op dieet gezet. Ze moet slanker worden om met een deel van het volk te kunnen uitvliegen. Bovendien is binnen het volk al bepaald welke werksters er mee gaan, want straks moeten verschillende taken als raten bouwen en nectar verzamelen ook goed kunnen worden uitgevoerd. De uitverkorenen eten genoeg voedsel om een dag of drie op te kunnen teren.
Zodra verkenners een geschikte plek gevonden hebben en het weer het toelaat zwepen ze de boel op om te vertrekken: de bijen rennen over de raat, om dan bij een zoemsignaal van tussen de 400 en 500 hertz naar buiten te vliegen samen met de koningin. Deze ‘zwerm’ bijen gaat ergens hangen. (Geen paniek wanneer zo’n bijenzwerm zich vlak bij huis vestigt. De bijen zijn zo volgegeten dat ze niet steken. Vraag een imker het volkje te komen halen.)
Wordt tros bijen niet door een imker geschept, zoals dat heet, dan zoeken verkenners een permanent onderkomen en organiseren al piepend en fluitend de verhuizing, terwijl ze met de kwispel- of rondedans, waar ik eerder over schreef, richting en afstand aan geven.
Zodra er geschikte huisvesting is gevonden, (bijvoorbeeld in een gereed staande lege kast zoals ons hier overkwam) kan het volk weer aan de slag: de koningin zorgt voor bevolkingsaanwas, de werksters verzorgen het nageslacht en verzamelen een nieuwe voorraad honing.
Recept
Verleden jaar was de honing opbrengst gigantisch. Kilo’s moesten er verwerkt worden. Van de laatste honing van het jaar maakten we mede, een overheerlijke godendrank.
Mede (droog):(25 liter)
7 kilo honing
Wijngist voor droge mede
giststarter
gistvoedingszout
25 literfles
waterslot
Meng de honing met ongeveer 15 liter water en breng dit aan de kook. Schep het schuim eraf. Laat afkoelen tot kamertemperatuur. Maak een giststarter met gistvoedingszout volgens de aanwijzingen op de verpakking. Doe dit bij elkaar in een ruim vat. De vloeistof begint nu wild te gisten. Na een dag of drie is dat over en kan de most worden aangevuld met water tot 25 liter. Giet het over in een brandschone fles, zet het waterslot erop en laat rustig staan tot de gisting is afgelopen. Wel af en toe overhevelen.
Vlugger klaar is deze tej, een snelrecept voor de nationale honingdrank van Ethiopië en Eritrea. Ik kreeg het recept van Yohannes, uit Eritrea:
Meng 4 eetlepels honing met 500 ml witte (huis)wijn en 500 ml water. De witte wijn moet zo neutraal mogelijk zijn. Dien dit ijs- en ijskoud op.
John en Hanneke Videler 